Jak powstają przepisy dotyczące odpadów? Kto naprawdę ponosi koszty systemu? Czy rozwiązania takie jak system kaucyjny, rozszerzona odpowiedzialność producenta rzeczywiście służą środowisku i mieszkańcom? Jak działać, aby zatrzymać szkodliwe dla środowiska, zdrowia i finansów publicznych inwestycje?

W ramach grantu Funduszu Wujców Polskie Stowarzyszenie Zero Waste prowadziło działania strażnicze i rzecznicze, których celem było zwiększenie przejrzystości procesów decyzyjnych w obszarze gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) w Polsce. Projekt pokazał, że transformacja systemu gospodarowania odpadami nie zależy wyłącznie od zapisów ustaw, lecz w dużej mierze od jakości procesu legislacyjnego, dostępu do informacji oraz obecności aktywnego monitoringu społecznego.

Monitoring systemu kaucyjnego, ROP i kluczowych reform

Jednym z głównych obszarów działań był system kaucyjny i rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP). PSZW monitorowało proces legislacyjny, analizowało projekty ustaw i ich zmiany oraz uczestniczyło w debacie publicznej. Dzięki wsparciu Funduszu Wujców możliwe było prowadzenie działań strażniczych po uchwaleniu ustawy o systemie kaucyjnym– w tym analiza propozycji zmian, które mogłyby osłabić skuteczność systemu, takich jak postulaty wyłączenia niektórych opakowań z jego zakresu.

Nasze działania pokazały, że przyjęcie ustawy nie kończy procesu. Systemy takie jak kaucja wymagają dalszego monitorowania, ponieważ ich ostateczny kształt i skuteczność mogą być zmieniane na kolejnych etapach legislacyjnych.

Dostęp do informacji i kontrola społeczna

W ramach projektu analizowaliśmy dokumenty strategiczne, projekty ustaw oraz dane dotyczące jednorazowych e-papierosów oraz powoływania do życia projektów z zakresu termicznego przetwarzania odpadów. Składaliśmy wnioski o dostęp do informacji publicznej, aby uzyskać dane niezbędne do rzetelnej oceny kierunku zmian.

Działania te pozwoliły lepiej zrozumieć, w jaki sposób podejmowane są decyzje o długoterminowych skutkach środowiskowych i finansowych – m.in. w kontekście inwestycji w spalarnie odpadów czy regulacji dotyczących nowych strumieni odpadów, takich jak jednorazowe e-papierosy.

Wzmacnianie głosu społecznego w debacie o odpadach

Projekt pokazał, jak ważna jest rola organizacji społecznych w systemie GOZ. Organizacje takie jak PSZW pomagają zwiększać przejrzystość procesów decyzyjnych, identyfikować ryzyka systemowe i wnosić do debaty publicznej perspektywę interesu publicznego – w tym mieszkańców, którzy w praktyce finansują system gospodarki odpadami.

Ważnym elementem działań była również współpraca z innymi organizacjami społecznymi w ramach Koalicji GOZ oraz koalicji Polska bez jednorazowych e-papierosów, co pozwoliło wzmocnić głos strony społecznej i zwiększyć skuteczność działań rzeczniczych.

Co dalej?

Transformacja w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym nadal trwa. W najbliższych latach kluczowe będzie monitorowanie wdrażania rozszerzonej odpowiedzialności producenta, funkcjonowania systemu kaucyjnego, regulacji dotyczących nowych strumieni odpadów oraz decyzji inwestycyjnych o długoterminowych skutkach dla środowiska i mieszkańców.

Dzięki wsparciu Funduszu Wujców możliwe było prowadzenie działań, które zwiększają przejrzystość systemu i wzmacniają kontrolę społeczną nad jego rozwojem. Pokazuje to, że aktywne społeczeństwo obywatelskie odgrywa kluczową rolę w budowie bardziej sprawiedliwego, efektywnego i przejrzystego systemu gospodarowania odpadami w Polsce.

Link do raportu: Zamykamy obieg, otwieramy oczy – strażniczo o GOZ